श्री हनुमान चालीसा — मराठी लिरिक्स, अर्थ आणि PDF

जय हनुमान ज्ञान गुन सागर।

जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥

भावार्थ: ज्ञान आणि सद्गुणांचे अथांग महासागर असणाऱ्या श्री हनुमंतांचा जय असो! तिन्ही लोकांमध्ये आपल्या दिव्य कीर्तीने प्रकाश पसरवणाऱ्या वानरेश्वर कपीशांचा जय असो!

राम दूत अतुलित बल धामा।

अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥

भावार्थ: आपण प्रभू श्रीरामांचे परम विश्वासू दूत आणि अतुलनीय महाबळाचे परम धाम आहात. आपण माता अंजनीचे सुपुत्र असून 'पवनसुत' या नावाने सर्व विश्वात प्रसिद्ध आहात.

महाबीर बिक्रम बजरंगी।

कुमति निवार सुमति के संगी॥

भावार्थ: हे परम पराक्रमी महाबली बजरंगबली! आपले अंग वज्राप्रमाणे सुदृढ आहे. आपण भक्तांच्या मनातील दुर्बुद्धी दूर करून त्यांना सद्बुद्धी आणि सन्मार्गाची सोबत देता.

कंचन बरन बिराज सुबेसा।

कानन कुंडल कुंचित केसा॥

भावार्थ: आपला शारीरिक वर्ण सुवर्णासारखा तेजस्वी असून आपण सुंदर वस्त्रांनी शोभून दिसत आहात. आपल्या कानात मनोहर कुंडले आणि कुरळे केस अत्यंत शोभिवंत दिसत आहेत.

हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै।

काँधे मूँज जनेऊ साजै॥

भावार्थ: आपल्या हातात वज्र (गदा) आणि धर्मविजयाची ध्वजा शोभत आहे. आपल्या खांद्यावर मुंज गवताचे पवित्र जानवे सुशोभित दिसत आहे.

संकर सुवन केसरीनंदन।

तेज प्रताप महा जग बंदन॥

भावार्थ: आपण साक्षात भगवान शंकरांचे रुद्रावतार आणि वानरराज केसरींचे सुपुत्र आहात. आपल्या असीम तेजाची आणि पराक्रमाची संपूर्ण जग भक्तीभावाने वंदना करते.

बिद्यावान गुनी अति चातुर।

राम काज करिबे को आतुर॥

भावार्थ: आपण सर्व विद्यांमध्ये पारंगत, गुणवान आणि अत्यंत चतुर आहात. प्रभू श्रीरामांचे कार्य पूर्ण करण्यासाठी आपण सदैव तत्पर आणि उत्सुक असता.

प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया।

राम लखन सीता मन बसिया॥

भावार्थ: प्रभू श्रीरामांचे चरित्र व कथा श्रवण करण्यात आपण परम आनंद घेता. प्रभू श्रीराम, माता सीता आणि लक्ष्मणजी सदैव आपल्या हृदयात वास करतात.

सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा।

बिकट रूप धरि लंक जरावा॥

भावार्थ: अशोक वाटिकेत आपण अत्यंत सूक्ष्म रूप धारण करून माता सीतेला दर्शन दिले, आणि लंका दरबारात विक्राळ रूप धारण करून रावणाची सोन्याची लंका जाळून टाकली.

भीम रूप धरि असुर सँहारे।

रामचंद्र के काज सँवारे॥

भावार्थ: आपण विशाल भीमकाय रूप धारण करून दुष्ट असुरांचा संहार केला आणि प्रभू श्रीरामांचे सर्व कार्य यशस्वीपणे पूर्ण केले.

लाय सजीवन लखन जियाये।

श्रीरघुबीर हरषि उर लाये॥

भावार्थ: द्रोणाचल पर्वतावरून संजीवनी वनस्पती आणून आपण लक्ष्मणाचे प्राण वाचवले, ज्यामुळे अत्यंत आनंदित होऊन प्रभू श्रीरामांनी आपल्याला प्रेमाने आलिंगन दिले.

रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई।

तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥

भावार्थ: भगवान श्रीरामांनी आपली असीम प्रशंसा करत म्हटले—हे हनुमाना, तू मला माझ्या लाडक्या भावासारखा, भरतासारखाच अत्यंत प्रिय आहेस.

सहस बदन तुम्हरो जस गावैं।

अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥

भावार्थ: हजार मुखांचे शेषनागसुद्धा तुझ्या निर्मळ यशाचे गुणगान करतात—असे म्हणून प्रभू श्रीरामांनी आपल्याला पुन्हा प्रेमाने छातीशी धरले.

सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा।

नारद सारद सहित अहीसा॥

भावार्थ: सनक, सनंदन आदी ऋषी, ब्रह्मदेव आदी देवगण, मुनिश्रेष्ठ, देवर्षी नारद, माता सरस्वती आणि शेषनाग हे सर्वजण आपल्या दिव्य गुणांचे स्तवन करतात.

जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते।

कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥

भावार्थ: यमराज, कुबेर आणि सर्व दिशांचे रक्षक दिक्पाल जेव्हा आपल्या महिम्याचे पूर्ण वर्णन करू शकत नाहीत, तेव्हा सामान्य कवी आणि पंडित ते कसे काय करू शकतील?

तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा।

राम मिलाय राजपद दीन्हा॥

भावार्थ: आपण सुग्रीवाची प्रभू श्रीरामांशी भेट घडवून आणून त्याच्यावर मोठा उपकार केला आणि त्याला किष्किंधेचे राज्यपद परत मिळवून दिले.

तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना।

लंकेस्वर भए सब जग जाना॥

भावार्थ: आपल्या सल्ल्याचा विभीषणाने स्वीकार केला, ज्यामुळे तो लंकेचा राजा बनला, ही गोष्ट साऱ्या जगाला ठाऊक आहे.

जुग सहस्र जोजन पर भानू।

लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥

भावार्थ: हजारो योजने दूर असणाऱ्या प्रचंड सूर्याला आपण बालपणी गोड फळ समजून एका झेपेत गिळून टाकले होते.

प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं।

जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥

भावार्थ: प्रभू श्रीरामांची अंगठी मुखात धरून आपण शंभर योजने विस्तीर्ण समुद्र सहज लीलया ओलांडून गेलात, यात काहीच आश्चर्य नाही.

दुर्गम काज जगत के जेते।

सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥

भावार्थ: या विश्वातील जितकी काही कठीण आणि अशक्य वाटणारी कामे आहेत, ती सर्व आपल्या कृपेने आणि आशीर्वादाने अत्यंत सोपी व सुलभ होतात.

राम दुआरे तुम रखवारे।

होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥

भावार्थ: आपण प्रभू श्रीरामांच्या दरबाराचे मुख्य रक्षक आहात. आपल्या अनुमतीशिवाय आणि कृपेशिवाय कोणीही प्रभूंच्या दरबारात प्रवेश करू शकत नाही.

सब सुख लहै तुम्हारी सरना।

तुम रक्षक काहू को डर ना॥

भावार्थ: आपल्या चरणांशी शरण आलेल्या भक्ताला सर्व प्रकारची सुखे प्राप्त होतात. आपण ज्याचे रक्षक आहात, त्याला जगातील कोणत्याही गोष्टीची भीती उरत नाही.

आपन तेज सम्हारो आपै।

तीनों लोक हाँक तें काँपै॥

भावार्थ: आपले प्रचंड तेज आणि शक्ती केवळ आपण स्वतःच सांभाळू शकता. आपल्या एका सिंहगर्जनेने तिन्ही लोक थरथर कापतात.

भूत पिसाच निकट नहिं आवै।

महाबीर जब नाम सुनावै॥

भावार्थ: जिथे महाबली हनुमानजींचे नाव घेतले जाते, तिथे भूत, पिशाच, प्रेत किंवा कोणतीही वाईट नकारात्मक शक्ती जवळही फिरकू शकत नाही.

नासै रोग हरै सब पीरा।

जपत निरंतर हनुमत बीरा॥

भावार्थ: वीर हनुमंतांच्या पवित्र नामाचा निरंतर जप केल्याने सर्व असाध्य रोग नाहीसे होतात आणि सर्व शारीरिक-मानसिक वेदना नष्ट होतात.

संकट तें हनुमान छुड़ावै।

मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥

भावार्थ: जो भक्त मन, कर्म आणि वचनाने हनुमंतांचे ध्यान करतो, त्याला हनुमानजी जीवनातील सर्व संकटांतून सोडवून मुक्त करतात.

सब पर राम तपस्वी राजा।

तिन के काज सकल तुम साजा॥

भावार्थ: सर्वश्रेष्ठ तपस्वी मर्यादा पुरुषोत्तम राजा रामचंद्रांची सर्व कठीण कार्ये आपणच पूर्णत्वास नेली आहेत.

और मनोरथ जो कोई लावै।

सोइ अमित जीवन फल पावै॥

भावार्थ: जो कोणी भक्त मनात शुद्ध मनोकामना घेऊन आपल्या चरणी येतो, त्याला जीवनाचे अमूल्य आणि अक्षय फळ प्राप्त होते.

चारों जुग परताप तुम्हारा।

है परसिद्ध जगत उजियारा॥

भावार्थ: सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापारयुग आणि कलियुग—या चारही युगांत आपला प्रभाव पसरलेला आहे आणि आपल्या कीर्तीचा प्रकाश विश्वात झळाळत आहे.

साधु संत के तुम रखवारे।

असुर निकंदन राम दुलारे॥

भावार्थ: आपण साधू, संत आणि सज्जनांचे रक्षक आहात, दुष्ट असुरांचे निर्दालन करणारे आणि प्रभू श्रीरामांचे अति लाडके भक्त आहात.

अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता।

अस बर दीन्ह जानकी माता॥

भावार्थ: आपण अष्टसिद्धी आणि नवनिधी देण्यास समर्थ आहात; हे अमर वरदान आपल्याला पूज्य माता जानकींनी दिलेले आहे.

राम रसायन तुम्हरे पासा।

सदा रहो रघुपति के दासा॥

भावार्थ: आपल्याकडे रामभक्तीचे अलौकिक दिव्य रसायन (अमृत) आहे. आपण सदैव रघुनाथांचे अनन्य दास आणि सेवक राहता.

तुम्हरे भजन राम को पावै।

जनम जनम के दुख बिसरावै॥

भावार्थ: आपले भजन-कीर्तन केल्याने भक्ताला प्रभू श्रीरामांची प्राप्ती होते आणि जन्मोन्जन्मांचे सर्व दुःख-कष्ट माणूस विसरून जातो.

अंत काल रघुबर पुर जाई।

जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई॥

भावार्थ: आपल्या भक्ताला मृत्यूसमयी प्रभू श्रीरामांच्या परमधामात (साकेत लोक) स्थान मिळते, आणि पुनर्जन्म झालाच तर तो पृथ्वीवर हरिभक्त म्हणून ओळखला जातो.

और देवता चित्त न धरई।

हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥

भावार्थ: इतर कशाचेही चिंतन न करता केवळ श्रीहनुमंतांची सेवा-उपासना केल्याने भक्ताला सर्व प्रकारची भौतिक व आध्यात्मिक सुखे मिळतात.

संकट कटै मिटै सब पीरा।

जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥

भावार्थ: जे महाबली वीर हनुमंतांचे स्मरण करतो, त्याचे सर्व संकट कापून जातात आणि सर्व पीडा तत्क्षणी नष्ट होतात.

जै जै जै हनुमान गोसाईं।

कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥

भावार्थ: हे गोस्वामी श्रीहनुमंता! आपला जय असो, जय असो, जय असो! सद्गुरुदेवांप्रमाणे आपण माझ्यावर असीम कृपेची वृष्टी करा.

जो सत बार पाठ कर कोई।

छूटहि बंदि महा सुख होई॥

भावार्थ: जो मनुष्य या पवित्र चालीसाचा शंभर (१००) वेळा पाठ करतो, तो संसाराच्या सर्व बंधनांतून व संकटांतून मुक्त होऊन परम सुख भोगतो.

जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा।

होय सिद्धि साखी गौरीसा॥

भावार्थ: जो या श्रीहनुमान चालीसाचे नित्य पठण करतो, त्याला सर्व कार्यात सिद्धी प्राप्त होते; या गोष्टीचे साक्षी साक्षात भगवान शिव गौरीशंकर आहेत.

तुलसीदास सदा हरि चेरा।

कीजै नाथ हृदय महँ डेरा॥

भावार्थ: भक्त तुलसीदास सदैव श्रीहरींचे दास आहेत. हे नाथ श्रीहनुमंता, आपण प्रभू श्रीराम, सीता आणि लक्ष्मणांसह माझ्या हृदय मंदिरात सदा वास करा.